Odsłonięcia powierzchniowe w koncepcji ochrony georóżnorodności Górnośląskiego Zagłębia Węglowego
-Janusz Jureczka-
Georóżnorodność budowy geologicznej GZW - tworzą utwory powstałe w różnych okresach dziejów Ziemi: Na powierzchni terenu oprócz utworów czwartorzędowych występują utworu karbonu, triasu i trzeciorzędu, a we wschodniej części Zagłębia także permu oraz jury. Pośród nich podstawowe znaczenie i szczególną wartość mają formacje węglonośne karbonu górnego. Zarówno utwory karbońskie, jak i młodszych okresów geologicznych, znane są z licznych odsłonięć powierzchniowych. Utwory węglonośne karbonu są odsłonięte także w podziemnych kopalniach węgla kamiennego, a na obrzeżach Zagłębia w podziemnych kopalniach cynku i ołowiu odsłonięte są utwory triasowe. Ochrona georóżnorodności budowy geologicznej GZW powinna polegać przede wszystkim na zachowaniu wybranych odsłonięć poszczególnych formacji geologicznych. Dotyczy to głównie odsłonięć powierzchniowych; ochrona odsłonięć podziemnych z wielu powodów jest utrudniona, a w kopalniach węgla kamiennego - praktycznie niemożliwa. Powierzchniowe odsłonięcia geologiczne w GZW to w większości odsłonięcia sztuczne, najczęściej są to wyrobiska poeksploatacyjne (odsłonięcia naturalne - oprócz wschodniej części Zagłębia - należą do rzadkości). W wielu przypadkach odsłonięcia ulegają dodatkowej degradacji stając się terenami do gromadzenia odpadów komunalnych lub górniczych z kopalń węgla kamiennego, a nierzadko - niekontrolowanymi śmietniskami. Szczególnie szybka degradacja w ostatnich latach dotyczy odsłonięć karbonu. Jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych na obszarze Zagłębia było około 30 odsłonięć karbonu, obecnie jest ich dwa razy mniej, przy czym większość znajduje się w stanie rozpoczętej bądź planowanej likwidacji.
Wybrane odsłonięcia
Czerwionka Bobrowniki Sadowa Góra Czerna	Kwaczała Filipowice-Miękinia Rydułtowy Mikołów	Długoszyn Mokre Imielin Ruda Śląska - Bielszowice